tijd door het jaar
Allerheiligen
A - B - C

inleiding

openingsgebed

Openbaringen 7, 2 - 4. 9 - 14

tussenzang

1 Johannes 3, 1 - 3

 Mattheus 5, 1- 12a

homilie

• KeesSchilder

• Nies Van Lier

• MarcChristiaens

• JeroenClaerhout

• ManuVerhulst

• JeanPaulPinxten

• AadVanDijk

• RichardSchreurs

• BenVanVossel

• PierreValkering

• GeertBles

• NanPaffen

• GerardBraet

• JozefWissink

• HenkTolboom

• MyrjamDeKeyser GvA

• YpeSjoerdDeJong

• RomainDebbaut

• IvesDeMey

• RegisDeLaHaye

• PietGoris

• HermanVanTulder

• FrankDomen

• HansVanDeLaar

• HarryBrouwers

• MichelHagen

• WinfriedKuipers

•  

voorbeden

gebed over de gaven

prefatie

slotgebed

homilie
overweging

• KeesSchilder

1999

Sommige mensen vinden wel eens dat onze paus wel erg veel mensen zalig- en heiligverklaart.
Welnu, het is inderdaad waar, dat er de laatste jaren meer heiligen en zaligen zijn bijgekomen dan in de twee eeuwen daarvoor.
Ergens is het gek.
Deze zelfde paus waarschuwt voortdurend voor de verwordenheid van onze tijd.
De gruwelen van zonde en geweld zijn in weinig tijdsspannen zo zichtbaar geweest als in de onze.
En toch, juist in die tijd leven en sterven mensen die heilig zijn.

In de eerste eeuwen van de kerk was dit niet anders.
De meeste heiligen die als eerste zo vereerd zijn, waren de martelaren, de mensen die moedig standhielden juist in de tijd van verdrukking.
Hun heiligheid was een teken voor allen: wat er ook van buiten op ons afkomt: houd je blanke hart rein.
Zij waren de helden van hun tijd: zij waren niet meegegaan, maar voorgegaan naar een andere werkelijkheid.

Ook onze tijd is een tijd van grote afschuwelijkheden.
Nooit waren wij als mensen zo in staat elkaar naderbij te komen, omdat afstanden niet meer tellen, en communicatie wereldwijd geen punt is.
En toch, juist in deze tijd zijn meer mensen eenzaam dan ooit tevoren.
Juist in onze tijd zouden mensen de vooruitgang in wetenschap hebben kunnen benutten om een menswaardige wereld te scheppen, en zo mee te werken aan Gods plannen van vooruitgang.
En juist nu weten wij geen raad omdat wij het geweld niet kunnen beheersen en wij zo op geld en winst gefocust zijn, dat wij de geweldige mogelijkheden van medische en maatschappelijke hulp niet meer willen betalen.
En juist in deze tijd verklaart de paus de ene na de andere zalig en heilig.
Hij wil daarmee een teken geven van hoop: dit zijn de helden, dit zijn de mensen die zich niet laten meeslepen door de gebrokenheid, maar die de gebroken wereld zelf meeslepen, vooruit trekken, al is het een druppel op een gloeiende plaat.

Het enige dat ik persoonlijk graag zou zien, is dat de paus wat meer gewone mannen en vrouwen, in gezinnen, in concrete alledaagse omstandigheden buiten pastorieën, kloosters en instituten zou vinden, om hen heilig te verklaren na hun dood.
Want ik ben ervan overtuigd dat zeer velen in de ellendige situaties van onze tijd, waar ook ter wereld, iets weten waar te maken van de zaligsprekingen uit het evangelie.
Met vallen en opstaan, want armoede van hart, zuiverheid, zachtmoedigheid, en al die andere deugden, zijn niet van de een op de andere dag aanwezig.
Juist die mensen die levenslang worstelen, hun best doen, maar ook vallen, juist die mensen die altijd weer willen aanpakken, dat zijn de heiligen van onze tijd, en die van de toekomst.

Onze paus heeft gelijk.
Juist onze tijd heeft behoefte aan helden.
Aan mensen die tot voorbeeld gesteld kunnen worden.
Mensen die de moed niet hebben opgegeven.
Mensen die ook in onze alledaagse werkelijkheid een weg van hoop wijzen.
Aan eenvoudige gezinnen, aan mensen die alleen staan, aan mensen die moeten lijden.
En deze mensen zijn op de plaats van geluk waar wij naar pelgrimeren door de tijd.
Zij zijn er voor ons niet alleen als voorbeeld, maar ook als helpers.
Wij hoeven misschien geen beelden te snijden, hoewel: als ze maar tot ons spreken, en ons in verbondenheid met God brengen.
Daarom vieren we ook iedere eucharistie in verbondenheid met hun gemeenschap.
Zij staan rond ons altaar, en blijven bij ons.
Zo is er op hun voorspraak hoop voor onze tijd, een zaligspreking in de duisternis van de wereld, een teken van liefde voor alle mensen van goede wil.
Amen.

homilie
overweging

• Nies Van Lier

2000

Vandaag vieren we het feest van Allerheiligen.
We denken aan al de duizenden die, zoals dat heet "God mogen zien van aangezicht tot aangezicht," de duizenden die officieel door de Kerk zijn heilig verklaard, met name ook door de huidige paus; we denken ook aan al de onbekende heiligen, die als zodanig geen naam hebben, maar die onze ouders, voorouders, echtgenoten, broers en zussen en familieleden en vrienden geweest zijn. 
Zij hebben niet alleen een plaats in de hemel maar daarbij ook nog in ons hart.
Ook zij horen bij Allerheiligen.
In de eerste lezing hebben we gehoord over oude en nieuwe dingen.
Als we het hebben over de heiligen dan hebben we het over oude vertrouwde zaken, en we mogen hopen dat heiligen nooit ophouden te bestaan.
En wat te denken over nieuwe dingen uit de voorraad van de schrijftgeleerde? 
Ik wil even een van die nieuwe dingen aanhalen.
Dezelfde Kuitert, een protestants geleerde, die geschreven heeft wat u hoorde in de eerste lezing, heeft onlangs een nieuw boek uitgegeven.
Het heet: "Over religie.
Aan de liefhebbers onder haar beoefenaars."
Wat ik er toe nu toe van begrepen heb is dit: Kuitert rammelt aan de grondslag van elke religie, rammelt aan het idee van God als persoon.
Het gaat daarbij om de God als "de man daarboven".
De kinderen in groep 7 en 8 beschreven hem zo: degene aan wie ze hun bestaan te danken hadden, degene die beloonde en strafte, degene die bepaalt wanneer ze doodgaan en naar wie ze heen zullen gaan na hun dood.
Wat plechtiger gezegd: die jongens en meisjes noemen God de oergrond van hun bestaan, het grote raadsel, de macht waarvan we afhankelijk zijn.
Als die kinderen dan verder proberen te beschrijven waar het in het leven omgaat dan schrijven ze niet meer over die machtige, verre God, maar over ...mensen, mensen die je aanspreken, mensen die voor je instaan of voor wie jij instaat, dan spreken ze over zorg hebben voor anderen, voor de natuur, in het kort dan hebben ze het over doen en laten van mensen dat blij maakt, dat stil maakt, dat veilig maakt.
Ze beginnen met God maar als ze het gaan uitleggen is er van God niets meer te bekennen.
In die trant schrijft Kuitert over God.
En hij noemt dat een onttakeling, een afbreken van God. En daar tekent hij bij aan: "Het enige dat ik kan zeggen is dat mijn boek resultaat is van lang nadenken, van een levenslange omgang met de traditie.
Het maakt bladzij na bladzij duidelijk, denk ik, dat de weg niet is die van een gemakzuchtige aanpassing aan de moderne cultuur, maar een moeizame worsteling om los te laten wat niet meer door de beugel kan, religieus niet, intellectueel niet, en dus ook voor je geweten niet."
De heiligen van het Allerheiligenfeest dat we vandaag vieren, hebben het gehouden op God als het antwoord op alles.
En daar zijn ze groot mee geworden.
De heiligen van na het boek van Kuitert, zullen wel praten over God als een diepe ervaring van buiten en van boven.
Als ze dan gaan uitleggen waar dat allemaal op neer komt dan zullen ze iets zeggen zoals de kinderen van groep 7 en 8: het komt er op neer dat je elkaar ziet staan, dat je naar elkaar luistert, dat je elkaar een hand geeft, dat je samen deelt, samen verder trekt.
Heiligen zijn gezegenden, gezegend door God.
Van de nieuwe soort heiligen, zoals de kinderen van groep 7 en 8 het zien, kun je dan zeggen: zij zijn mensen die elkaar tot zegen zijn, die elkaar zegenen, die elkaar tot bloei en schoonheid en onvermoede menselijkheid brengen.
Zonder God te noemen brengen zij onder elkaar en met elkaar tot werkelijkheid wat we altijd aan God hebben toegeschreven: dat wat ons dieper, rijker mens maakt, dat wat ons ontroert, dat wat ons stil laat worden.
Dat wat ons doet zeggen wat is het goed om mens te zijn.

homilie
overweging

• ManuVerhulst

2001

Dit zijn dagen van herinnering...
Eerst komt de naam, met liefde uitgesproken, dan het verhaal en zo komt hun identiteit ons voor ogen.
De naam is het begin van de herinnering.
Zo leven mensen verder in ons hart, in onze gesprekken.
Ooit schreef de psalmdichter dat onze naam staat geschreven in de palm van Gods hand.
Als God ons niet kan vergeten, dan gaat ons verhaal verder, dan wordt onze identiteit niet afgebroken.
Als God ons blijft liefhebben...
dat is de zaligheid.
Wie is er zalig in Gods ogen ? 
Wie zijn vandaag de armen van geest ? 
Zijn dat niet die mensen die nog geloven in een ideaal, in een utopie ? 
Die zich nog inzetten belangeloos en met veel liefde voor een wereld zoals die nog altijd niet is tot stand gekomen. 
Zijn dat niet die mensen die geloven in de vrede als een stille kracht die veel sterker is dan alle agressie en alle assertiviteit ? 
Die geloven in de stille kracht van de vergeving, veel sterker dan elke wraak.
Zijn dat niet die mensen die geloven in het wonder van het bestaan, die geloven dat alles zijn betekenis heeft en dat er Iemand is die er zijn bedoeling mee heeft ? 
Zijn dat niet die mensen die geloven in God als hun persoonlijke vriend die hen nooit alleen laat ? 
Natuurlijk zullen die mensen het niet ver brengen, natuurlijk zullen zij een etiket opgeplakt krijgen van achterlijk, of uit de tijd, of conservatief.
Natuurlijk zullen zij tegenstand oproepen en daar onder lijden.
Zalig zijn zij...
Hun namen staan geschreven in de palm van zijn hand; hun verhaal gaat verder in zijn herinnering.
Hun identiteit leeft verder in Gods diepste wezen. 
Binnentreden in het gebed, gevoelig worden voor Gods nabij zijn is ook binnentreden in die andere wereld waar zij kind aan huis zijn.

2002

'De herberg van de acht zaligheden' zo zou men de kerk van Christus kunnen noemen. 
Een herberg waar ieder welkom is maar waar men een speciaal biertje tapt. Een abdijbier uiteraard. 
Ge moet er voor zijn. Ge moet er voor kiezen. 
In het evangelie van vandaag kijken we even naar het etiket. Hier staat in het kort uit welk vaatje wordt getapt. 
'Zalig' staat er : En daarmee wordt een zeer bijzondere vorm van gelukkig zijn aangeboden. 
Zalig als ge u niet blind kijkt op de rijkdom van anderen. Zo kun je heel gelukkig zijn ook als je arm bent. 
En als je onrecht wordt aangedaan. Koester dan geen wraak word er niet bitter onder en je zult gelukkig zijn. 
En als er aanleiding is tot ruzie en je treedt verzoenend op, zalig ! Uw innerlijke vreugde is enorm. 
Zalig als je elke avond je hoofd kunt neerleggen in het besef dat je niemand kwaad hebt gedaan. 
Natuurlijk, zegt het evangelie. Dergelijke mentaliteit zal u niet altijd in dank worden afgenomen. Soms zul je voor velen een dwarsligger zijn, een streep door hun rekening. Maar denk er aan er is meer dan dit leven en deze korte tijd. Uw uiteindelijke bestemming ligt aan de overkant. Durf daar naar toe te leven. 
Is dat innerlijk geluk wel bereikbaar voor ons, gewone mensen ? 
Wij die leven in een samenleving die op andere principes is gebouwd. Komt het er in de commerce en in het arbeidsmidden en in de politiek en in de vrije tijd niet op aan om zich te affirmeren, om assertief te zijn en alleen rekening te houden met jezelf en je eigen ambities ? 
Inderdaad, de herberg van de acht zaligheden stapt men niet zo gemakkelijk binnen. Soms zouden we zelfs twijfelen of ze wel bestaat. Is het niet veeleer een visioen om naar toe te leven. 
De acht zaligheden zijn geen geboden of verboden. Zij zeggen alleen : Probeer het, proef er van en misschien wordt je wel zalig, dat wil zeggen : dronken van geluk. 

homilie
overweging

• MarcChristiaens

2000

Het is al heel  wat jaren geleden dat de kerken vol heiligenbeelden stonden, mannen en vrouwen met een aureool achter hun hoofd, tronend op hun sokkel, hoog boven de hoofden van de mensen.
Letterlijk opgehemeld.
Onbereikbaar.
Ze werden ons echter wel 'ter navolging' aanbevolen.
Maar als je er die heiligenlevens op nalas, klonk dat allemaal zo vroom en vaak onaards - voor een simpele ziel als u en ik onnavolgbaar.
Het best functioneerden ze nog als 'voorsprekers', die, op dringend verzoek in tijden van nood, eens een meevaller voor ons in de wacht moesten slepen.
Een soort verbindingsagenten tussen de wereld en een heel verre God.

Dat die heiligenbeelden, op een Mariabeeld na, verdwenen zijn, is symptomatisch.
We hebben Gods heiligen uit het oog verloren, en ook een beetje uit het hart.
We weten niet goed meer wat we ermee aan moeten.
De huidige paus probeert het tij te keren: nog nooit in de geschiedenis werden in één en hetzelfde pontificaat zoveel heiligverklaringen geproclameerd.
Zoveel medaillewinnaars op de Olympische Spelen van de deugd werkt inflatie in de hand.
Een heiligenkalender die plooit onder het gewicht van het aantal, werkt eerder contraproductief. Althans, zo voel ik het aan.
Zouden we niet beter het feest van Allerheiligen naar de folklore van het Rijke Roomse leven verwijzen?

Aan die bekoring mogen we niet toegeven.
Dan gooien we het kind met het badwater weg.
We doen er beter aan te zoeken hoe we aan dit feest nieuwe inhoud en zin kunnen geven.
En waar kunnen we ons beter herbronnen dan aan de bron van onze gelovige wijsheid: de Schrift.

 In zijn hemelvisioen schreef Johannes dat er onder de kinderen van Israël 144.000 getekend werden met Gods zegel.
Dat is geen mathematisch maar een symbolisch getal: twaalf is het getal van de 'volheid', 'volledigheid'.
Vollediger en volmaakter dan twaalf keer twaalf is niet denkbaar.
En dat maal duizend.
Dat is dus een duizelingwekkend aantal.
En dat alleen al uit de kring van de 'dienstknechten van God'! Heiligheid is dus niet gereserveerd voor de elite van kalenderheiligen.
Allerheiligen is gewoonweg een volksfeest.
En naast die eerste categorie stond rond Gods troon ook nog "een grote menigte die niemand tellen kon, uit alle rassen en stammen en volken en talen".
Die tweede massa heiligen behoort niet tot de eigen, dus christelijke traditie, maar is bijeengebracht over alle grenzen van godsdienst, kerk- en mensengeschiedenis heen! De hemel is dus niet het privilege van christusvolgelingen; de hemelpoorten staan wijd open voor elke mens waar doorheen God zijn Licht mag laten schijnen - of hij God wel kent of niet kent, doet niet ter zake! Met Allerheiligen brengen we dus hulde aan die massa's gewone mensen - christen of niet - die behouden zijn thuisgekomen bij de God van alle Licht en Leven.
Die God discrimineert niet, ook niet op grond van godsdienstige overtuiging.
Kennelijk is hij veel gastvrijer en ruimhartiger dan de klassieke kerktraditie voor mogelijk achtte.

De evangelielezing richt de Allerheiligenschijnwerpers op nog een derde groep heiligen.
Ze vangt aan  met: "Toen Jezus de menigte zag...".
Ook hier dus een hele menigte.
En Jezus kijkt ernaar.
Met een blik die niet alleen de menigte ziet, maar scherp genoeg is om in de menigte te zien; om te zien dat daar een allegaartje van menselijke eigenaardigheden bijeenzit - net zoals in de kerk van vandaag:

Er zitten mensen tussen die hunkeren naar macht en anderen die de kriebels krijgen van elke vorm van gezag die ze verwarren met heerszucht;

mensen die vooral bekommerd zijn om hun eigen ego-wereldje, en anderen die vinden dat er wel wat voor 'de minsten der mijnen' moet gebeuren en daarvoor graag bereid zijn hun portemonnee aan te spreken, maar niet om van levensmentaliteit te veranderen;

mensen die roepen om meer solidariteit met de Derde Wereld, maar weinig solidariteit aan de dag leggen in eigen kring, in hun gezin, op het werk.

Deze groepen en nog veel meer ziet Jezus bijeen zitten aan de voet van de berg, ergens in Galilea.
Niet erg motiverend als je uit zulk materiaal een kerk wilt gaan opbouwen en op het punt staat in een lange bergrede de grondwet van het Rijk Gods af te kondigen.*
Maar Jezus heeft ook zo zijn eigenaardigheden.
Hij begint met de bekendmaking van zijn prioriteitenlijst: Hij spreekt zíjn reeks zaligverklaringen uit.
Nog voor ze iets gepresteerd hebben, nog voor ze de maatschappij één stap verder gebracht hebben, prijst hij acht soorten mensen zalig.
Geen topfiguren, geen kampioenen van de deugd, geen professionele wereldverbeteraars.
Maar het zijn wel de mensen naar wie zijn voorkeur uitgaat.
Hij ziet iets in hen:

de armen van geest; de getroffenen; de geweldlozen,
zij die snakken naar gerechtigheid die voor hen niet lijkt weggelegd,
zij die spreken met hun hart en dat hart zuiver willen bewaren in een verontreinigde wereld,
zij die vrede zoeken waar tweedracht en concurrentie de gebruikelijke strategie is,
zij die uitgerangeerd worden en belachelijk gemaakt omdat ze zo naïef zijn om in Jezus te geloven, en er nog voor uitkomen ook.

In deze mensen ziet Jezus toekomst voor zijn kerk en voor een betere wereld.

Zij zelf weten waarschijnlijk niet eens dat Jezus iets in hen ziet.
Ze vormen slechts een bescheiden onderlaag, een weinig relevante groep.
En toch zijn ze 'heiligen', door Jezus zelf zalig verklaard.
Zij zullen de wereld weer op verhaal moeten brengen.
Je leest hun namen niet gauw in de krant, hoogstens in een overlijdensadvertentie.
Maar op een gegeven moment herinner je je dat je met deze mensen écht hebt kunnen leven; dat je in hun nabijheid een beetje vrijheid hebt gevonden; dat je bij hen je veilig, thuis, geborgen hebt gevoeld, en misschien een tijdje gelukkig bent geweest.

"L'enfer, c'est les autres", zei de franse filosoof Jean-Paul Sartre, "de hel, dat zijn de anderen".
Die mensen propageren een christelijke variant: "De hemel, dat zijn de anderen".
Daarom worden ze kinderen Gods genoemd, want waar zij zijn, daar kun je nog geloven in zo iets utopisch als het Rijk Gods.

Daarom alleen al is het meer dan de moeite waard om het feest van Allerheiligen te blijven vieren: het vieren van ook die heiligen.

homilie
overweging

• JeroenClaerhout

2001

We kennen de helden van deze tijd.
Echte en vermeende helden; helden van daad en helden gemaakt (door de media); helden voor altijd (elke gemeente heeft wel een monument om hen te gedenken, de helden van de grote oorlog); helden van één moment die zo diep vallen als hun standbeeld hoog was.
Het heldendom kan vasthangen aan één daad.
In die zin maakt de gelegenheid soms ook de held; heldendom vraagt veel moed, een opstoot van adrenaline ook, een ingeving van het moment.
Jonge mensen dromen van heldendaden, meer dan ouderen die te weten gekomen zijn dat veel dromen niet meer dan narcistische eigen-wensen-droompjes zijn.
In die zin is het maar goed ook dat veel dromen niet uitkomen.

Alle heiligen

Heiligheid en heldendom hebben niet veel gemeen.
Heilige mensen dragen vaak geen greintje heldenmoed in zich; het zijn geen helden van één daad.
En waar helden gemaakt worden door diegenen die hen uitroepen tot held,zijn de meeste heilige mensen dat op een heel stille en ongekende manier.
Waar de held iets buitengewoons doet dat hem tot held maakt doet een heilige mens juist niets bijzonders; of beter gezegd: een heilige doet het doodgewone op een buitengewone manier.
Naar een held kijk je op, je applaudiseert, je wenst hem of haar proficiat 
In de nabijheid van een heilige mens word je stil en denk je bij jezelf: God, zo een groot geloof als deze mens heeft, heb ik zelf niet.
God geef me meer geloof.
Een held kan je worden op slag, heilig is men nooit, men wordt het een beetje met een keer 
Een held word je hoog op een berg, diep in ’t water, doorheen een vlammenzee, in een spaceshutle, een heilige word je in de keuken en de living, achter de bureau of de machine, op een paar vierkante meter
Natuurlijk zijn er heiligen die heldendaden hebben verricht en zeker zijn er helden die ook nog heilige mensen waren, maar door de band heeft heiligheid weinig uitstaans met heldendom.

Op Allerheiligen toont de kerk zich op haar best: ze gedenkt kleine mensen en steekt ze in de hoogte.
Zo maakt ze waar wat ze gelooft en steeds luid verkondigt: dat God houdt van mensen die in hun gewoon bestaan gewoon het goede doen.
Vandaag erkennen wij het wonder van alle vaders en moeders die het normaal vonden voor hun kinderen te zorgen.
Vandaag zeggen wij dat er poëzie steekt in het leven van die mensen die nooit een gedicht maakten; dat er muziek steekt in het leven van al die mensen die nooit een lied hebben gecomponeerd; we danken God voor al die mensen die niet leefden van glorie en ook niet voor glorie.
We danken God omdat mensen geen heldendaden moeten presteren om heilig te worden maar dat het kan in poetsen en zorgen, in treuren en lachen, in wassen en koken, en voeren en halen, in alles wat mensen voor anderen doen.

Die nu rusten van hun werken, zij spreken en getuigen nog om ons geloof te sterken; dat wij de weg ten einde lopen, verbonden met dat éné heilige volk dat verder trekt in liefde en in hope.
Komt zingen wij tezamen met alle heiligen

homilie
overweging

• JeanPaulPinxten

2002

homilie
overweging

• AadVanDijk

2001

•  RichardSchreurs

2001

2002

Er is nog nooit iemand op het idee gekomen om een feestdag te wijden aan alle schurken van vroeger en nu. Daar kunnen we wel een paar redenen voor verzinnen. Ten eerste verdienen ze geen feestdag, ten tweede hebben ze tijdens hun leven vaak maar al te veel aandacht gekregen en ten derde willen we ze maar liever niet kennen en het zijn er veel te veel. 
Heel anders is dat met mensen waarvoor we waardering hebben, mensen die we dankbaar zijn en we willen al herdenkend ze graag een beetje in ons midden houden. In de beginjaren van het christendom was dat nog een beetje bij te houden, maar al gauw moest men erkennen dat het er meer waren dan men kon onthouden. Als het eigen familie betrof zou dat nog wel lukken, maar er zijn er nog zo veel meer. Daarom is dat feest van Allerheiligen in 5e eeuw bedacht met de bedoeling dat het goede van goede mensen nooit in de vergetelheid zou raken. 
Een aantal namen zijn bekend gebleven, want hun woorden en vooral daden waren heel apart. Er zijn heiligen aan wie uiterst merkwaardige daden zijn toegeschreven, soms zelfs op het bizarre af. Zoals een heilige die zonder enige bescherming met besmettelijke zieken omging of een heilige die van pure heiligheid boven de grond kon zweven. Wat daar van klopt was en is moeilijk na te gaan. Zeker is dat hoe langer het geleden is hoe meer erbij gefantaseerd is. Daardoor is de afstand tussen heiligen en gewone mensen, waar we onszelf ook onder rekenen, die afstand is erg groot geworden. Die afstand begint eigenlijk al onmiddellijk na het overlijden, want we het herinneren ons alleen het goede. Dat is een verdienste niet alleen van de overledene, maar vooral van de nabestaanden. Ook die gewone dierbare mensen die ons in het leven voorgingen willen we gedenken, vooral degene waarmee we ons sterk verbonden weten. Vandaar die feestdag sinds de 9e eeuw: Allerzielen. 
Allerheiligendag en Allerzielendag stonden vroeger veel ver uit elkaar, maar steeds meer zijn we gaan ontdekken dat die heiligen en die gewone zielen niet zo veel van elkaar verschillen, zo er al verschil is. Zonder ook maar één heilige te kort te willen doen: Geschiedkundigen en vooral degenen die die heiligenlevens eens zijn gaan napluizen hebben ontdekt dat achter die grote namen van heiligen altijd een heel gewone mens schuil ging, die heel veel goed deed, maar waaraan tegelijk ook van alles mankeerde. En zo zijn heilige en gewone zielen, mensen dus, dichter bij elkaar gekomen tegelijk met hun feestdag. Dat Rijk Gods waar de een al helemaal is binnengegaan en waar anderen, wij, deels nog naar op weg zijn, dat is de ontmoetingsplaats voor allen. 
Ieder van ons kent meer dan een overledene die een warm plekje had in ons hart en heeft behouden. Vandaag en zeker hier en nu roepen we ze terug in onze herinnering, want al hebben we hun lichaam ten grave gedragen, henzelf en alle goedheid die hen bezielde die begraven we niet, maar houden we in ons midden. 

2005

Ofschoon we nog volop in de hersft zitten, de klok kent maar twee tijden: zomertijd en wintertijd. Vandaag zijn we die wintertijd in gegaan. De herfst en de winter nemen we waar als een neergang in de natuur en ze wijzen ons, of we dat nu leuk vinden of niet, op de levenscyclus ook van ons mensen. Het zijn vooral die twee dagen, Allerheiligen en Allerzielen, die we hebben uitgetrokken om daar even bij stil te staan. Meer nog dan op andere dagen komt de pijn om het verlies van onze dierbaren weer opzetten, meer nog dan op andere dagen spannen we ons in om vooral dankbaar te gedenken. Dat betekent dat we er toch een beetje een feest van willen maken, misschien wel door onze tranen heen. Maar we vieren danook niet het verlies, we vieren wat we behouden.
Elke mens staat op een knooppunt van relaties: Ik ben er dankzij mijn ouders, mijn familie, vrienden en vriendinnen, er zijn een heleboel mensen waarvoor ik iets kan betekenen en mensen die voor mij iets betekenen. Zij zijn de grond waarop ik sta en zonder hen zou ik in het onbetekenende niets weg vallen. Zij leven als het ware in mij en ik in hen. Niets van wat ik doe of heb gedaan kan nog ooit gewist worden uit de geschiedenis van mensen. Daarom alleen al kan niemand met recht en reden zeggen dat er geen leven zou zijn na de dood.
Deze onverwoestbare, nooit meer wegvallende verbondenheid met mensen die fysiek niet meer naast ons staan, die vieren we vandaag. Met de een voelen we ons en zijn we ook meer verbonden dan met de ander. Als het gaat om mensen die niet uit onze naaste familie- of vriendenkring komen dan zijn het vooral enkele idolen, lichtende voorbeelden, waarmee we ons meer dan met anderen verbonden kunnen voelen. In de gelovige gemeenschap noemen we die "heiligen". Daarvan zijn er in Gods kerk heel wat te boek gesteld, omdat we misschien wel met een zekere trots ze tot de onzen willen rekenen. We hebben door de eeuwen heen een zekere selectie gemaakt, omdat hun aantal zo onafzienbaar is. Sommige van hen hebben heel bijzondere dingen gepresteerd, maar volmaakt waren ze geen van allen. Dat is maar goed ook, want onder volmaakten zouden we ons niet thuis voelen, die zijn niet van onze wereld.
Maar bovenal voelen we ons verbonden, en dat zijn we ook, met onze bloedverwanten, vrienden en al diegenen die we gekend hebben en die ons hebben gekend. Ook zij waren geen van allen volmaakt zodat we ons bij hen thuis kunnen blijven voelen. Natuurlijk proberen we die mooiste herinneringen op te halen en vast te houden, maar al herinneren wij ons niets, verbonden zijn we toch: zij zijn en blijven een deel van ons persoonlijk bestaan. Op allerzielendag noemen we de namen van degenen die ons in het afgelopen jaar ontvielen. We noemen hier en onder elkaar nog veel meer namen. Dat is meer dan alleen gedenken. Het is warm houden in ons hart, opnieuw liefde en dankbaarheid laten opwellen.
Hoe ver gaat onze herinnering, hoe ver onze gevoelens van waardering, van dankbaarheid, van verbondenheid? Wat verbindt ons nog meer met elkaar hier samen en met hen die ons voorgingen? Christenen zullen niet aarzelen hun gezamenlijke en persoonlijke verbodenheid met God warm te houden. Die ligt misschien wat ver weg, maar komt met zijn zoon en onze medemens Jezus Christus toch ook dichtbij. Heilig betekent immers: met God verbonden. De mensengeschiedenis loopt nu eenmaal ook vanaf Hem.
Op Allerheiligendag en Allerzielendag vieren we die verbondenheid die over alle tijd heen gaat, die de neergang van de fysieke dood niet kent, we vieren dus eeuwig leven, God en mensen samen.

2010

Honderden jaren lang heeft de gewoonte bestaan om de voorsteven of boeg van een schip te voorzien van een boegbeeld. Soms was het een leeuw of een zeemeermin of een mythologische figuur, maar ook wel de afbeelding van een persoon waarvoor men ontzag had. Als we vandaag Allerheiligen vieren denken we aan laatst genoemde boegbeelden. Zo’n boegbeeld zit op de voorsteven en daar wordt de eerste stoot opgevangen, terwijl de opvarenden zich op een veiliger deel daarachter bevinden. Heiligen staan er om bekend dat zij vaak het voortouw hebben genomen bij het naderbij brengen van Gods wereld. In de eerste lezing van vandaag noemt de schrijver hen “degenen die uit de verdrukking zijn gekomen”. Ze hebben dikwijls onder druk gestaan van hun omgeving die hen maar rare figuren vond omdat ze andere zaken belangrijk vonden dan wat de meesten belangrijk vinden, niet zo gericht op het hebben en zijn van nu, maar met hun blik op een verre toekomst bij God, over de horizon heen, zoals een boegbeeld ziet. Maar ze hebben meestal meer druk ondervonden van binnen uit, in hun geloof gebeukt door twijfel, angst en onzekerheid, zoals ook Jezus Christus heeft doorstaan, maar ze zijn er doorheen gekomen en daarom is er een boegbeeld of een gewoon beeld van gemaakt. In sommige gevallen is men aan zo’n beeld allerlei eigenschappen en verwachtingen gaan toekennen. Dat was natuurlijk te gek en dus daar kwam natuurlijk weer een reactie op: de Beeldenstorm. In protestantse kerken zult u nog steeds weinig of geen beelden aantreffen en wordt het idee overeind gehouden dat men in katholieke kerken, zoals in menige heidense cultuur, beelden aanbidt. Maar boegbeelden, mensen die ons voorgaan en voorgingen, waar we een voorbeeld aan kunnen nemen, die onze diepste, maar moeilijk te bereiken idealen, verwoorden, daar wil niemand aan voorbij gaan. Dat zijn de heiligen van vroeger en nu. Het zijn er een heleboel; honderdvierenveertigduizend en meer.
Het mag wel eens gezegd dat er in de eerste eeuwen van de Kerk nogal wat mensen waren die men bewonderde om hun standvastigheid in geloof of om andere vormen van inspiratie. Heilig verklaren dat deed niet de paus, maar het gelovige volk. Onze Lidwina van Schiedam bijvoorbeeld werd al eeuwen lang ten voorbeeld gesteld en als een heilige beschouwd om haar standvastig en inspirerend geloof. Pas honderden jaren later kwam een paus op het idee eens een keertje plechtig te verklaren wat iedereen al vond. De officiële heiligverklaring is uiteindelijk exclusief door het pausdom ingelijfd, maar gelovige mensen kennen er veel meer, meestal uit hun eigen omgeving en ze hebben daar geen officiële verklaring voor nodig. Het is niet toevallig dat de feestdag van Allerheiligen en Allerzielen zo zicht bij elkaar liggen, we mogen zelf sorteren.
Wat hadden en hebben heiligen dan voor iets bijzonders waardoor ze boegbeeld zijn geworden? “Heilig” wil zeggen dat er een bijzonder nauwe band is met God. Die band kan tot stand komen bij mensen die gegrepen werden en worden door een soort ervaring van de Albeheerser op een heldere avond, bij de aanblik van al die miljarden sterren of door de stilte van een groot bos of door de geboorte van een kind. Het zijn ervaringen die iedereen die ervoor open staat wel eens kan hebben.
Heiligen hebben die ervaring vast gehouden en zijn God blijven zien in heel de wereld als een wonder. Daarom hebben ze een diep respect opgevat voor die wereld, met haar natuur, haar dieren, haar muziek, haar mensen en zo zijn ze er toe gekomen om met dit alles met eerbied en zorg om te gaan. Die mensen mogen naar voren gehaald en gevierd vandaag. De beste manier om dat te doen lijkt me: ons open te stellen voor dit soort Godservaringen om met datzelfde repect met mens en wereld om te gaan.

• HenkTolboom

Een grote hobby van onze huidige paus is: mensen heilig verklaren. Hij heeft er al meer heilig verklaard van tientallen van zijn voorgangers samen. Vroeger was een heiligverklaring iets heel aparts, nu lijkt het haast op lopende bandwerk. Er zijn wel mensen die zeggen: dit is een devaluatie van het begrip heilige. Als er zoveel mensen heilig verklaard worden, dan is dat niets iets bijzonders meer, dan wordt het gewoon. Zo gewoon is het nu ook weer niet, maar op zich is het goed dat het wat gewoner wordt. Heilig zijn is eigenlijk iets gewoons, of misschien moet je zeggen: het zou iets gewoons moeten zijn.
Wij zijn vanuit de traditie gewend om heiligen te zien als heel bijzondere mensen, een soort krachtpatsers, die met kop en schouder uitsteken boven andere mensen. Dat klopt ook wel, maar er lopen ook heel veel mensen rond die helemaal niet opvallen in hun manier van leven, die dus ook nooit heilig verklaard zullen worden. Het zijn gewone mensen die gewoon goed leven, en die mensen zijn ergens nog veel belangrijker dan de officieel heilig verklaarden. Dat sommige mensen wel opvallen en anderen niet is vaak afhankelijk van allerlei factoren die iemand zelf niet in de hand heeft.
Neem zo'n moeder Teresa die pas zalig verklaard is. Die heeft veel bekendheid verworven door haar werk in Calcutta, maar er zijn daar in Calcutta en elders nog veel meer mensen die juist als zij veel goed gedaan hebben aan de armsten der armen maar die nooit in de publiciteit gekomen zijn, maar die misschien nog veel heiliger zijn dan moeder Teresa.
We maken vaak de vergissing om heilig te zien als volmaakt. Maar geen mens is volmaakt, ook de heiligverklaarden niet. Alleen God is volmaakt en elke mens heeft de opdracht om zo goed mogelijk te leven, voorzover dat in zijn omstandigheden mogelijk is.
Heilig zijn heeft wezenlijk te maken met goed leven en goed leven heeft alles te maken met goed zijn voor anderen. In die zin is moeder Teresa een goed voorbeeld. Maar dat goed zijn voor en goed doen aan medemensen kan op duizend en een manier gestalte krijgen. En in die zin zijn er veel meer heiligen dan de officieel heiligverklaarden: gewone onopvallende mensen die gewoon goed leven: ouders die op een fijne manier voor hun kinderen zorgen, kinderen die goed voor hun oud geworden ouders zorgen, vrijwilligers in allerlei soorten en maten die zich dienstbaar maken aan de samenleving. Met hun fouten en gebreken zijn het toch heilige mensen. Alleen wordt het begrip heilige zo nooit verstaan.
Vroeger werd heiligheid vaak opgehangen aan heel speciale dingen die mensen in hun leven gedaan hadden. De eerste heiligen in de geschiedenis van het christendom waren de martelaren: mensen die vanwege hun geloof gemarteld en vermoord werden. Later kreeg je van die aparte, soms heel vreemde figuren die allerlei vormen van boetedoening en versterving deden, die bijvoorbeeld zichzelf geselden of op andere manieren kwelden. Het heeft volgens mij niets met heiligheid te maken, tenminste niet heiligheid in de zin van goed leven en goed doen aan anderen. Met dat soort heiligen kun je ook niets. Heiligen staan veel dichter bij ons dan we vaak denken.
Als Paulus het heeft over heiligen, dan bedoeld hij gewoon alle mensen die in Jezus geloven en die zijn weg proberen te gaan, die weg van liefdevolle dienstbaarheid.
Als wij in deze dagen meer dan anders denken aan onze overledenen, dan zullen we niet gauw zeggen: het zijn allemaal heiligen, want dan denken we toch weer in termen van volmaaktheid en dat is geen mens. Maar we denken wel aan alles wat zij voor ons betekend hebben, aan alle mooie en goede herinneringen die wij aan hen bewaren. En in die zin horen zij wel bij die gemeenschap van heiligen. In die zin zijn ze ook een voorbeeld voor ons: Dat het goede dat zij gedaan hebben, ook in ons navolging vindt. Dan kunnen we terecht het feest van Allerheiligen vieren.

homilie
overweging

• MyrjamDeKeyser GvA

2002

Ouderhart

Onze oudste dochter pubert. Dat betekent dat ze soms erg kinderachtig is, maar ook dat ze ons bij tijden verrast door een opvallend volwassen gedrag. Die afwisseling schijnt bij pubers perfect normaal te zijn. Nu ja, ze heeft van die momenten waarop ze haar jongste broertje opvangt met zoveel moederlijke zorg, dat ik er een warm gevoel van krijg. Deugddoend. En aan de andere kant kan hun eindeloze gekibbel aan tafel me wel eens wanhopig maken. Vermoeiend. Het raakt me dat ze elkaar soms de duvel aandoen, maar ja, kinderen!
Wanneer ik met God praat, heb ik het vaak over mezelf. Over de dingen en mensen die ik tegengekomen ben, de zaken die me bezwaren, de mensen die gedragen moeten worden. Maar heel af en toe, en veel te weinig, vraag ik Hem ook hoe het met Hem gaat. Als antwoord komt dan een gevoel van pijn, een diep en groot verdriet. Het lijkt wel alsof God getroost moet worden. Hij lijdt, dat is soms voelbaar. Als Hij zich zijn kinderen aantrekt zoals wij als ouder op aarde doen, maar dan zoveel keer meer, is dat ook zeer begrijpelijk. God is liefde en kan niet anders dan lijden door wat mensen op aarde doen. Net zoals ik afzie wanneer onze kinderen het weer eens zitten hebben, zo lijdt Hij ook onder de menselijke miserie op aarde. Hij hoopt op en geniet van wat warmhartigheid, wat vrede, wat zorgzaamheid onder zijn mensenkinderen. Maar we doen alsof we dat niet weten en maken elkaar het leven zuur. Daar lijdt Hij onder. Heiligen zijn volgens mij mensen die God vaker gelukkig dan verdrietig hebben gemaakt, die Hem meer plezier dan verdriet gedaan hebben. Een te eenvoudige definitie? Ach, eigenlijk zijn we allemaal tot heiligheid geroepen. Die mogelijkheid zit in ieder van ons; heilig, heel makend zijn voor elkaar. Maar kiezen we daar voor of niet?

homilie
overweging

• YpeSjoerdDeJong

homilie
overweging

• HarryBrouwers

Het is alweer wat jaartjes geleden. Ik werd opgebeld. Het was nacht, een uur of vier. Ergens in Heerlen zat een oude man te waken bij zijn stervende vrouw. Hij wist niet of ze dood was. ‘Of ik langs kon komen.’ De sfeer van de nachtelijke stad was deprimerend. Schaarse lantaarnpalen wierpen ongezellig oranje licht voor niemand. In de verte startte een enkele auto. De oude man deed me zenuwachtig open en troonde me mee naar een schemerachtige kamer. Daar lag zijn vrouw, al meer dan vijftig jaar zijn lief, geveld. Ze leek dood. De man had vroeg in de avond de huisarts geroepen, en uren later nog eens. De laatste keer had die gezegd dat hij maar weer moest bellen als ze dood was. Maar hij wist niet of ze dood was. Of ík dat kon zien. Hij voelde haar voorhoofd en haar pols, aaide zacht over haar keel en luisterde gespannen bij haar mond. Ik heb daar ook niet voor gestudeerd. ‘Zullen we eerst samen bidden?’ Dat deden we. Toen belde ik de dokter.

SCHIJNDOOD

De grens tussen leven en dood is soms moeilijk te trekken.
Dood is een lichaam dat niet meer in staat is om een persoon te dragen in de tijd, en daar ook nooit meer toe in staat zal zijn. Daar ongeveer trekken wij de grens. De grens is onverbiddelijk. Wie we daar hebben uitgezwaaid komt nooit weer.
De vaststelling van de grens tussen leven en dood was in de achttiende eeuw bijna een obsessie. De mening had postgevat dat stank de oorzaak van besmetting was. Men ging de doden steeds sneller begraven. Soms al als ze nog in coma waren. Daardoor ontstonden allerlei gruwelverhalen over schijndood. 
Tijdens de Verlichting was het geloof in de hel op zijn retour. Angst voor schijndood kwam daarvoor in de plaats.
Allerlei ingenieuze kisten werden bedacht en speciale huizen gebouwd waarin de dode vóór de begrafenis enkele dagen op een bank kon rusten, voorzien van allerlei alarmbellen.
Napoleon bepaalde dat pas na 24 uur begraven mocht worden. Dat werd later tot 36 uur uitgebreid. Pas rond 1850, toen de dokter met een stethoscoop de hartslag kon horen, verdween de angst.

GRENS TUSSEN LEVEN EN DOOD (2)

Die alom gevreesde en bevochte grens tussen leven en dood, die trekt Jezus heel ergens anders.
Niet pas als de tijd voorbij is kom je dood en eeuwigheid tegen. Die grens is er eerder en vaker.

Het leven, zegt Jezus, is wat voortkomt uit God. Dus gerechtigheid is eeuwig leven. Als je de rechten van een ander respecteert; als je armen tot hun recht laat komen, als je rechtvaardig bent, als je vecht voor een eerlijke wereld, dan heb je deel aan het leven. Dan sta je aan de kant van het licht, aan de kant van de hemel. Als je vrede zoekt, als je zachtmoedig bent, als je een offer kunt brengen, dan bevind je je in het land van de levenden. Gelukkig zul je zijn!

Maar als je anderen het brood uit de mond steelt, als je je verrijkt ten koste van de kinderen op deze aarde, als je onbarmhartig bent en niet kunt vergeven, als je anderen geen nieuw begin gunt, als je jezelf niet vergeeft, dan dwaal je door het land van de dood; dan ga je een weg zonder toekomst die eindigt in duisternis.

Mensen die voor het leven kiezen, voor het licht, die bestaan in God. Hun weg loopt niet dood. Hun land is onbegrensd. Zij zullen niet verloren zijn als hun tijd eindigt. Ze bestaan immers uit eeuwigheid, uit goddelijk leven. Dus maak je geen zorgen hoe je een dag langer kunt bestaan. Maak je liever zorgen of je woont in het land van de liefde, of je vrede brengt, of je mededogen bezit. Dan zul je gelukkig zijn.

Zo mogen we ons verbonden voelen met onze lieve doden, omdat we samen wandelen in het land van de gerechtigheid. We bestaan samen in de liefde van God in een tijdloze ruimte.

ZEVEN LEVENS

Lieve kinderen. Patrice zat met een rode kop en een bak vol chips achter de computer. Met driftige vinger-bewegingen op het toetsenbord liet ze een mannetje huppelen door lange donkere gangen van een doolhof. Af en toe sprong er een blaffende hond te voorschijn of verscheen er een krijsend spook. Ai! Daar was er weer een. Patrice reageerde te laat. Het monster beet. Patrice viel. Ik keek vragend naar de echte Patrice. Die haalde haar schoudertjes op: ‘Ik heb nog vier levens’ zei ze luchtig. Enkele seconden later rende ze weer gespannen door de gevaarlijke gang. Patrice was zo druk bezig dat ze de bel niet had gehoord. Even later stond Michelle bij de deur. ‘Ga je mee spelen?’ vroeg ze met een lief stemmetje. Patrice wierp een snelle blik weg van het scherm. Ze aarzelde. Ze had duidelijk meer zin om in de monitor te blijven rondrennen dan met Michelle te gaan rolschaatsen. ‘Ik heb nog vier levens’, riep ze naar haar vriendinnetje. Maar Michelle was een slimme meid. Die zei: ‘Je hebt maar één leven. Dus ik zou maar gauw meekomen, anders heb je geen vriendinnetje meer.’ Patrice schrok. Daar had een groen monster op gewacht, die sloeg haar met zijn klauw neer. Patrice save-de haar drie overgebleven levens en koos voor Michelle. Even later huppelde ze samen hun ene leven van vriendschap en buitenlucht in.
Lieve kinderen, we hebben maar één leven. Eén leven vol vriendschap en liefde. Eén leven van God en voor God.

1999

VANWEGE DE HELIGHEID VAN HET BESTAAN...

ALS IK IETS BEN...

Een journalist vroeg aan de burgemeester van Groningen of hij katholiek was. Dit naar aanleiding van commotie rond de bisschopswijding aldaar. Wallinga citeerde toen Anton van Duinkerken. "Áls ik iets ben, ben ik katholiek!" Met andere woorden, het katholiek-zijn zit zo in je bloed dat het er nooit helemaal uit gaat.
Een oude schoolvriend van me moest het meemaken, verleden jaar, dat zijn dochter stierf. Zij was pas afgestudeerd en stond voor een stralende toekomst, zo leek het. Ze werd ziek. Het zag er aanvankelijk nogal onschuldig uit. Ruim een half jaar bleef ze sukkelen. Ineens werd haar toestand snel slechter. Tot ieders verbijstering stierf ze. Het afscheid vond plaats in een stampvolle kerk. Een mooi vroeg gotisch gebouw. Sober maar vol sfeer. De ouders zijn niet religieus. Dus bestond de viering uit een reeks toespraken en mooie muziek.
Het viel me op dat bij dit afscheid precies dezelfde gevoelens werden vertolkt als in een kerkdienst. Sommige sprekers zeiden dat ze dankbaar waren omdat ze deze jonge vrouw hadden gekend. Andere zeiden dat ze boos waren en dat ze het onrechtvaardig vonden. Weer anderen zeiden dat ze het niet begrepen en dat ze de zin ervan niet zagen. Of ze vroegen zich af waarom ze zo waren gestraft. Allemaal echte gevoelens, die een soort adres veronderstellen, iemand op de achtergrond die op onze lotgevallen kan worden aangsproken, een naam die echter ongenoemd en naamloos bleef. Op wie ben je dan boos nu deze lieve mens dood is? Wie ben je dankbaar om wie ze was? Waarom mis je de zin ervan; veronderstel je een zin van dit bestaan? Door wie voel je je gestraft?
Dit onbenoemd blijven van de aangesprokene van deze diepe gevoelens had iets indrukwekkends. Wij zeggen vaak te gemakkelijk het woordje "God". Hier werd het vermeden, maar er waren exact dezelfde vragen, dezelfde angsten en er was dezelfde moed. Het woord God is soms besmet door mensen die er zich van hebben meester gemaakt om ermee over anderen te heersen, om anderen ermee klein houden. Of het is door het vele gebruik versleten.

HET GEHEIM ACHTER ALLES

Waar gaat het eigenlijk om? Het gaat erom dat je het leven ervaart of ervaren hebt als iets heiligs, iets oneindig kostbaars, iets ontroerends mooi. Het gaat erom dat je het leven niet wilt beschrijven als een "gelukkig ongeluk". Het is geen vergissing van de evolutie. Het is geen toeval. Natuurlijk, je kunt modellen ontwerpen waarin de wording van het leven zo beschreven wordt. Maar dat neemt je verwondering en je achting niet weg. Het leven is juist in lieve mensen zo wonderlijk heilig, zo ontroerend mooi, zo onzegbaar diep. En als je dat gevoel wilt uitdrukken dan ga je zingen en dichten. Dan spreek over een geheim achter de werkelijkheid en je stamelt "God". Je hoopt dat dit geheim iets te maken heeft met alles wat je zo ontroert, met de liefde, met barmhartigheid en met vergeving. Dan maakt het weinig uit of je Zijn naam noemt of -zoals ook de joden deden- Zijn naam niet noemt. Het gaat erom dat je de heiligheid van het leven aanvoelt.

NIET TOEVALLIG

Dat is Allerheiligen. We vieren niet alleen die bijzondere mensen in wie we de heiligheid van het bestaan hebben gevoeld. Antonius, Franciscus, pater Pio. Zeker ook overleden ouders of kinderen, of een overleden levenspartner. Maar we vieren de heiligheid van het leven zelf. Het is niet gewoon, het is niet toevallig, het is niet nutteloos en zinloos. Het is niet een speeltje. Het is heilig.
Het is vanwege de heiligheid van het bestaan dat een moeder rouwt om haar doodgeboren kind. Een kindje dat ze nooit in handen heeft gehad maar wel in haar buik; nooit in het oog maar wel in het hart. Het is al een jaar geleden maar het verlamt haar nog steeds.
Het is vanwege de heiligheid van het bestaan dat een dodelijk zieke mens plotseling alle pijn en zorg vergeet als hij een meisje van vier ziet dat probeert achter een vlinder aan te vliegen.
Het is vanwege de heiligheid van het bestaan dat twee verliefde tieners drieëntwintig uur per etmaal met elkaar telefoneren om dat ene uur opgewonden met elkaar te bespreken.
Het is vanwege de heiligheid van het bestaan en de liefde dat twee jonge mensen een auto huren die ouder is dan zij zelf zullen worden en ermee naar een oud kasteel rijden en zich daar in speciale kleren, die alleen voor deze dag zijn gemaakt, laten fotograferen. Sommigen komen hun verruktheid om elkaar zelfs in de kerk vertellen.
Het is vanwege de heiligheid van het bestaan dat ouders om half elf hun zoon en dochter uitzwaaien naar de disco en zonder het te laten merken tot vier uur wakker liggen.
Het is vanwege de heiligheid van het bestaan dat honderdduizenden Nederlanders elke week voor een andere ziekte met collectebussen langs de deuren uit bedelen gaan.
Het is vanwege de heiligheid van het bestaan dat een vrouw al vele jaren elke dag haar man bezoekt die door ziekte er geen idee meer van heeft wie zij is of wie hijzelf is; maar soms glimlacht hij als ze hem een kusje geeft.
Het is vanwege de heiligheid van het bestaan dat wij vanmiddag een roos leggen op een graf van lieve mens die nog bestaat voor ons, en die zeker bestaat in Gods ruimte.

SONJA WIL NIET HEILIG ZIJN!

Lieve kinderen. Ik was eens op school. Ik vertelde over heiligen. Dat Franciscus heilig was omdat hij zoveel hield van de mensen en de wolven en de vogels en de zon. En over Elisabeth, een sjieke koningin die altijd brood bracht naar de armen in de stad. Over Don Bosco die de zwerfjongeren in Turijn onderdak bood. Ineens stak Sonja de vinger op. "Kan ik ook heilig worden?" vroeg ze. "Ik denk het wel", zei ik. En toen - jullie weten dat ik graag overdrijf - voegde ik eraan toe: "misschien bèn je al een beetje heilig." Sonja trok een vies gezicht: "Een béétje heilig, bestaat dat ook al?" En toen: "Maar ik wil geen heilige worden!" Ze keek verlegen lachend om zich heen. "Waarom niet?" vroeg ik. "Nou, dan word je toch helemaal van gips!" "En dan zet ík jou bij de kerststal!"

2005

LEVENDEN EN DODEN

SPOOKHUIS

Het gebeurde niet vaak dat ik vroeger te laat thuis durfde te komen. Eén keer herinner ik me nog goed. Op het Raadhuisplein werd de Najaarskermis opgebouwd. Ik was intens geboeid. Door de manier waarop met ruwe blokken hout de vloer voor de botsautootjes waterpas werd gelegd. Door de sterke vrachtwagentjes met hun platte snuit die op de millimeter nauwkeurig grote wagens op hun plek maneuvreerden door met een ijzeren staaf tegen de bumper te duwen. Maar vooral hield ik de wagen in de gaten van waaruit het spookhuis werd opgebouwd. Tot het invallen van het donker wachtte ik op het uitladen van de spoken. Ik wachtte tevergeefs. Thuis gekomen spookte het echter behoorlijk.

DROOGZEMMEN

Kinderen hebben een haat-liefde verhouding met de angst. Een griezelverhaal aan het kampvuur is puur genieten. Pietje-de-dood achter Jan Klaassen is klassiek. Sluipschutters die in een computeravontuur uit een doolhof te voorschijn springen, zorgen nog steeds voor een heerlijke middag. Ook het t.v.-amusement van volwassenen bestaat voor 80% uit griezelen.
Een spel met de doodsangst is een manier om ons voor te bereiden op de grilligheden van het bestaan. Een soort droogzwemmen.

HALLOWEEN

‘Halloween’ betekent ‘heilige avond’, ‘heilige vóór-avond’; dat was de avond voor Allerheiligen, de Keltische oudjaarsavond. Het is een griezelavond waarop gespeeld wordt met de doodsangst, met satans, vleermuizen, uilen, vampiers en alle nachtdieren waarvan men dacht dat ze contact hadden met de doden. Als op 1 november de natuur kaal werd, en het begin van de winter werd gevierd, dan kwam de oude angst op dat de doden hun graven zouden verlaten. Wegwijzers werden onleesbaar gemaakt. Geschenken moesten hen gunstig stemmen, vruchten en bloemen werden op de graven gelegd. Er was van alles te doen op die heilige avond voor 1 november.

OORSPRONG

In Byzantium was het feest ontstaan om alle onbekende martelaren te gedenken. In de zevende eeuw werd het door Rome overgenomen. In het jaar 837 werd het van 17 mei verplaatst naar 1 november, wellicht om daar de Keltische griezelfeesten rond de doden te kerstenen.
De dag bleef met heidense rituelen omgeven. Mensen hechtten daaraan. Emigranten brachten ze mee naar Amerika. In overwegend protestantse streken had men niet zoveel op met heiligen. Daardoor profaniseerde Halloween tot nationale griezeldag.

EEN GEMEENSCHAP...

In de kerk of buiten de kerk: mensen flirten graag een beetje met de dood. Het mag zijn dat Halloween uit Amerika komt overwaaien, maar eeuwen eerder is het vanuit Europa naar Amerika geëxporteerd. Het mag zijn dat de Keltische oorsprong voor veel ongelovigen een plus-punt is, maar eeuwenlang is het een christelijke traditie geweest.
Het is goed om niet al te krampachtig met de dood om te gaan. Het is goed om te griezelen. Het is goed om een lichtje te branden bij de foto van een dierbare of een roos op een graf te leggen. Het is goed om te beseffen dat wij met de levenden, met alle kinderen en kleinkinderen en degenen die uit hen geboren zullen worden, met allen die onze ouders zijn, onze vier grootouders en acht overgrootouders en 16 betovergrootouders en allen daarvoor, dat we samen één mensheid vormen, één gemeenschap.

...VAN HEILIGEN

Een gemeenschap van heiligen, zeggen de eerste christenen. Niet omdat ze zo braaf waren maar omdat ze zo bijzonder waren. Mensen dragen het stempel van God. Ze zijn in staat om over de eigen grenzen heen te blikken, om het belang van anderen te achten, om zichzelf te geven. Daarin zijn we heilig. Een gemeenschap van heiligen.
Dat besef zal ons dankbaar stemmen. Alles wat we bezitten hebben we dankzij alle offers van wie ons zijn voorgegaan. Alles wat we beheren, behoeden wij ter wille van een leefbare wereld voor wie na ons komen. Dat is Allerheiligen: het besef dat we door de eeuwen heen één gemeenschap zijn. Een gemeenschap van God.

NIKS AAN DE HAND

Lieve kinderen. De opa van Tom was dood. Er moest van alles geregeld worden. Tom lummelde wat rond in de kamer.
‘Toe ga nou fijn buiten spelen’, zei mamma, maar dat hielp niet. Hij wilde erbij zijn. Tom had een grote plastic hand. Het was een griezelhand met groene haren erop en lange nagels. De vingers stonden krom. Het was een spookhand. Hij gaf licht in het donker. ‘En doe dat ding weg!’ riep mamma geïrriteerd.
‘Die doe ik in de kist bij opa’, zei Tom. ‘En dan laat ik hem onder de deksel naar buiten komen.’
‘Nou is het genoeg, naar je kamer!’ Mamma keek geschrokken en zei tegen de meneer die de begrafenis kwam regelen: ‘Zo praat ie nooit. Hij is wat in de war.’ Nu werd Tom ineens heel boos.
‘Dat was een idee van opa zelf!’ riep hij tegen zijn moeder. ‘Opa heeft gezegd: als ik dood ben moet je die hand onder de deksel van mijn kist steken, dan maken we er een griezelbegrafenis van.’ Hij begon bijna te huilen. Mamma trok hem op haar schoot en wreef door zijn haren.
‘Weet je wat: leg de hand maar in de kist en doe er een briefje bij voor opa dat het nu geen tijd voor grapjes is.’ Tom was even stil. ‘Eigenlijk wil ik ‘m liever houden. Dan bewaar ik de hand van opa.’
‘Ach Tommie, je bent precies je opa!’ Ze veegde een traan weg.

homilie
overweging

• RomainDebbaut

2004

“Een beetje bijna heilig zijn” ik vind dat ongelooflijk mooi geformuleerd, en het zou de leefregel en ook het doel van elke christen kunnen zijn: een beetje bijna heilig zijn.

Ik weet het, heilig is zo’n woord dat je niet snel gebruikt, zeker niet als het gaat om levende mensen, en nog minder al het om jezelf gaat. Wie zegt nu van zichzelf dat hij of zij heilig is, al is het nog maar een heel klein beetje. Want heilig zijn, dat is weggelegd voor vrome krachtpatsers uit het verleden, mensen die hun heiligheid als het ware met de moedermelk hebben ingezogen. Of niet soms?

Zusters en broeders, je kent wellicht het verhaal van die pastoor die aan de kinderen van de catechese vroeg wat heiligen waren. Een van de kinderen keek toevallig naar de glasramen die met heiligen beschilderd waren, en waar als bij toeval juist op dat moment de zon op viel. En het kind zei zonder verder na te denken: “Heiligen zijn mensen die licht doorlaten.” De andere kinderen lachten, de pastoor volgde de blik van het kind en begreep waar de uitleg vandaan kwam. En tegelijk begreep hij dat dat kind het perfect verwoord had: “Heiligen zijn mensen die licht doorlaten.” Het licht van Gods liefde, het licht van vrede, van broederlijkheid en gerechtigheid. Dat licht van God geven zeb door in hun manier van leven, in hun gewone dagdagelijkse bestaan.

“Hoe doe je dat, heilig worden?” vroeg er eens een vrouw aan Sint-Franciscus. En die antwoordde: “Probeer de deuren zacht te sluiten.” Geen godsdienstige krachtpatserij dus, geen religieus fanatisme. Alleen maar de deuren zacht sluiten. Het lijkt misschien een gek antwoord, maar als we even nadenken, weten we dat we een deur ook kunnen dichtslaan achter ons, zelfs definitief. En dan begrijpen we meteen ook dat mensen die de deuren zacht sluiten, mensen zijn die vrede stichten. “Zalig die vrede brengen”, zegt Jezus over hen, “want zij zullen kinderen van God genoemd worden. En mensen die de deuren zacht sluiten, zijn ook mensen die anderen niet willen kwetsen. “Zalig de zachtmoedigen”, zegt Jezus over hen, “want zij zullen het land bezitten.” En het zijn ook mensen die anderen niet lastig vallen met hun dwingende vragen om meer en nóg meer, ook als dat ten koste van anderen moet gaan die minder met de ellebogen werken: “Zalig de armen van geest”, zegt Jezus, “want aan hen behoort het Rijk der hemelen.” En ook: “Zalig die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden.” En mensen die de deuren zacht sluiten, zijn ook mensen die anderen ontzien, en die in iedere mens een medemens zien. “Zalig de barmhartigen”, zegt Jezus over hen, “want zij zullen barmhartigheid ondervinden.” En het zijn ook mensen die geen bijgedachten koesteren, die eerlijk zijn in handel en wandel. “Zalig de zuiveren van hart, want zij zullen God zien”, zegt Jezus over hen.

Zusters en broeders, de zaligsprekingen zijn de grondwet van ons geloof. Ze vormen de hoeksteen van ons christen zijn. Ze dwingen ons helemaal niet tot religieuze heldendaden, tot maandenlang vasten en ons alles ontzeggen wat ons leven aangenaam kan maken. Integendeel, ze geven ons een leefregel die ons leven juist wél aangenaam maakt, omdat we, vanuit ons geloof, in vrede leven met onszelf en met anderen. Een vrede die ons thuisbrengt in ‘die grote menigte in witte gewaden die staat voor de troon en voor het Lam’, waarvan sprake is in de eerste lezing. Een vrede die ons maakt ‘tot kinderen van God’, zoals Johannes in de tweede lezing zegt.

Een zalige vrede die ons inderdaad een beetje bijna heilig maakt. Amen.

2005

2008

homilie
overweging

• IvesDeMey

• RegisDeLaHaye

• PietGoris

• BenVanVossel

We zijn op de vooravond van een groot christelijk feest.  Allerheiligen, met reeds de sfeer ook van Allerzielen, maar die twee dagen zijn in feite niet elkaars tegengestelde.  Allerheilige helpt ons om Allerzielen in het juiste daglicht te plaatsen, en Allerzielen helpt ons om Allerheiligen niet enkel te zien als een feest, gewijd aan een hoop mensen die plechtig heilig verklaard zijn.

Wat is de betekenis van die feesten?  Wat is de diepe christelijke inspiratie erachter en wat hebben ze met ons leven te maken?

Deze feesten plaatsen ons leven onder de juiste belichting.  Ze zijn een uitnodiging om wat verder te kijken dan de drukte van elke dag en even wat op afstand te kijken naar de eigenlijke waarde van alles.

We hebben geen goed zich op de zaken wanneer we er altijd met onze neus tegenaan zitten en alsmaar door drammen, zonder eens even wat afstand te nemen en vanuit de juiste invalshoek ernaar te kijken en erover te denken.  De juiste invalshoek, de juiste plaats om naar ons leven te kijken is ons af te vragen : wat er de bedoeling van is, waar het toe geroepen is, en waarop het zal beoordeeld worden.

Dat zijn natuurlijk zware woorden maar we verstaan toch wel waarover het gaat.

Wat heeft God bedoeld met ons leven?  En wat is zijn gedacht - of zijn oordeel - over dat leven.  Wat droomt Hij van ons en wat vindt Hij van ons?

Zijn bedoeling was dat we gelukkige mensen zouden zijn.  Dat betekent: dat we zouden beantwoorden aan datgene waarvoor we geschapen zijn: om te leven vanuit onvoorwaardelijke liefde en die onvoorwaardelijke liefde ook te beleven.  “Onvoorwaardelijke liefde”, wat is dat?  God heeft ons tot bestaan geroepen omdat Hij van ons hield.  Ik kan het ook andersom zeggen: omdat God van ons hield werden wij geschapen.  Wij moeten niet presteren opdat Hij van ons zou houden, wij hoeven niet op onze tenen te lopen, we moeten geen onmogelijke dingen verrichten.  We moeten gewoon leven en dankbaar zijn voor de gave van het leven.  God stelt geen voorwaarden voor zijn liefde.  Hij houdt gewoon van u zoals ge zijt.  Met mijn luiheid?  Met mijn opvliegendheid?  Met mijn genotzucht?  Met mijn zwakheid, met mijn zonde?  Ja!  Hij houdt niet van uw luiheid, opvliegendheid, zonde, maar Hij houdt van u.  Met alles erop en eraan.  Onvoorwaardelijk.  Zonder voorwaarden te stellen.  Als je mij niet gelooft, dan moet je je maar eens afvragen waarom Jezus in ons midden is komen wonen, waarvoor Hij het lijden heeft doorstaan en zich aan het kruis heeft laten slaan.  Omdat Hij ons liefhad!  En waarom had Hij ons lief?  Omdat wij zo goed waren, omdat wij zonder zonde waren?  “Hij is voor ons gestorven toen wij nog zondaars waren”, schrijft Paulus.  In de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel belijden we “omwille van ons heil”, omwille van ons geluk, is Hij mens geworden en heeft Hij alles gegeven.  God houdt van ons, onvoorwaardelijk.  Zijn droom is, ons gelukkig te zien.

Wij maken ons ongelukkig wanneer we zijn liefde niet willen, wanneer we Hem blijven wantrouwen en wanneer wij ons eigen hart sluiten voor de liefde, voor onvoorwaardelijke liefde.  Op dat ogenblik treden wij dooreigen beslissing buiten die droom van God, die ons gelukkig wil maken.

Het is dus niet alles zo vol rozengeur en maneschijn.  Door mijn vrije wil kan ik me afsluiten van Gods onvoorwaardelijke liefde en ik kan weigeren om onvoorwaardelijke liefde door te geven.  Gods plan van heil zal zich aan ons voltrekken wanneer we in eenvoud tegenover God onze dankbaarheid uitdrukken voor zijn onvoorwaardelijke liefde en wanneer we Hem vragen dat we zouden mogen beantwoorden aan datgene waarvoor we bedoeld zijn: om zelf ook liefde door te geven: liefde die geen voorwaarden stelt.  Liefde die me van mensen laat houden ook wanneer ze niet perfect zijn, wanneer ze niet direct mijn sympathie wegdragen, wanneer ze andere politieke overtuigingen hebben, wanneer ze verkeerde daden hebben gesteld, wanneer ze op mijn tenen hebben getrapt.  Ik tracht te houden van zieke mensen, van mensen met maar weinig levenskansen, van kankerpatiënten en mensen die aan Aids lijden, van mensen die niet zo verstandig zijn, van mensen met een moeilijk karakter  Hoe is ons karakter.  Ik weet het, het klinkt wat simplistisch, wat al te gemakkelijk wat ik hier zeg.  Maar laten we ieder voor ons eens afvragen, waarom God van ons houdt hoewel Hij ons door en door kent.  En Hij zou graag hebben dat we wat op Hem zouden gelijken, als zijn kinderen.  Het heeft te maken met onvoorwaardelijke liefde.

Allerheiligen maakt ons duidelijk dat God de mens roept tot een geluk waarvoor geen woorden zijn, een geluk dat openbloeit over de dood heen; Allerzielen maakt ons duidelijk dat dit geluk ook bedoeld is voor al die gewone mensen van wie we hielden en die reeds overleden zijn, overgegaan zijn naar die eeuwige toestand van geluk.  Laten we God danken voor zijn plan van liefde en bidden we dat onze dierbaren en wijzelf mogen toegroeien naar de droom die God heeft over ons leven.

• HermanVanTulder

De zesjarige Sven wijst naar de glas-in-lood ramen en vraagt: Mama, wie zijn daar die mensen in het glas? - Dat zijn heiligen, kleine man. Waarop Sven zegt: Dan zijn heiligen gewoon mensen waar licht doorheen komt.

Die vele 'gewone' mensen uit alle volken, rassen en talen, door wie het licht schijnt van een barmhartige en zich ontfermende God, gedenken wij vandaag.

Doorheen het venster van Johannes' Apocalyps is er perspectief op een weidse horizon: de twaalf maal twaalfduizend, erkend als de 'dienstknechten van God'. Twaalf, niet als mathematisch getal, maar duidend op volledigheid, opent de ogen voor het groot aantal 'getekenden', 'gezegenden'. En daarbij komt nog de grote menigte die niemand tellen kan, uit alle rassen, stammen, talen en volken. Ontelbaar velen die voor de weg van waarachtig leven hebben gekozen.

Heeft niet iedere cultuur een venster op God? Ongetwijfeld wel, maar doorheen elk specifiek venster licht God slechts ten dele op. Verschillende vensters samen laten het licht van God voluit binnen stromen. En allen die dit licht bij zichzelf binnen laten en het ook in het leven van medemensen aanwezig brengen, dat zijn de 'heiligen', 'getekenden', 'gezegenden'.

Zij kiezen voor een transparant levensprogramma: eenvoudig en zachtmoedig, barmhartig en vol erbarmen, innerlijk zuiver en vredelievend. Omdat ze vinden dat het in de wereld anders kan en moet. Omdat ze er heilig van overtuigd zijn dat God het zo heeft bedoeld.

Allerheiligen gedenkt de ontelbaar velen die in het leven iets van het licht van Gods gelaat aanwezig brachten en dat ook nu nog doen. Veel gewone mensen die ademzacht menselijkheid bevorderen en de geloofwaardigheid van een waarachtige - ja heilige - levensweg aan het licht brengen.

Op de goede weg zijn wie lichtend in het leven staan en zich ontvankelijk-weerloos opstellen,
die hongeren naar gerechtigheid,
en door en door oprecht zijn,
die naar de rand geschoven worden
omdat ze kiezen voor het Licht.

Heiligen zijn mensen van de weg. Zij waren en zijn - God zij dank en dankzij God - onder ons. 'Gewoon maar mensen waar licht doorheen komt', zei de zesjarige Sven. Licht dat als door een prisma veelkleurig straalt op de weg die mensen te gaan hebben.

Waarlijk heilig zijn allen die in het dagelijkse tranendal gewoon een stukje van Jezus' bergrede waarmaken. Daarin worden tot acht maal toe die mensen zalig geprezen die kiezen voor de tegendraadse weg:

'Wees maar gelukkig als het licht in jou mag stralen. God staat aan jouw kant;
bij hem hoor je thuis.
Wees maar gelukkig als je ogen onbevangen zijn.
Daardoor ben je in staat scherper te zien waar God werkzaam is.
Wees maar gelukkig als je zonder ophef barmhartig bent. God ziet naar je om.'

Tot slot laat ik de Engelse bekeerling, theoloog en latere kardinaal John Henry Newman aan het woord:

"Leid, vriendelijk Licht, langs deze donkre baan,
leid Gij mij voort!
Zwart is de nacht, 'k ben ver van huis gegaan.
Leid Gij mij voort!
Richt Gij mijn voet, 'k verzaak te schouwen in 't verschiet.
Geef voor één stap mij licht, en stap voor stap, meer niet."

Mocht dit vriendelijk Licht ook onze stappen richten opdat wij de weg van de zaligsprekingen zouden gaan. Moge het zo zijn.

2010

Je zou Allerheiligen het feest van de gedemocratiseerde heiligheid kunnen noemen. Allerheiligen draagt het label van de voor een christen kwalitatief hoogstaande waarden.
De zorg voor kwaliteit, waarmee bedrijven graag uitpakken,
moet zich bij christenen uitdrukken in het behartigen van die waarden of eigenschappen waardoor een mens zalig wordt genoemd.

Arm zijn, treuren, honger lijden en vervolgd worden kun je echter bezwaarlijk na te streven eigenschappen noemen waarvan Jezus bovendien zegt: aan wie ze bezitten en beoefenen behoort het koninkrijk der hemelen. Voor de wereld zijn zulke mensen brekebenen en sukkelaars.
Zij worden in het evangelie zalig geprezen. Het is de uitdrukking van diepe waardering en respect voor mensen in nood. Het is Jezus die tot hen zegt: Ik sta in Gods naam aan jullie kant.

In deze zin roepen de zaligsprekingen op om onze gangbare visie op mens en wereld te bevragen. Omwille van de bevordering van de kwaliteit van het leven moet het christelijk leven gekenmerkt zijn door een dynamiek van bekering, omvorming en groei. Dat draagt bij tot de democratisering van heiligheid.

Anderzijds komen in het evangelie van de zaligsprekingen waarden ter sprake die in het christelijk spraakgebruik deugden worden genoemd. Zachtmoedigheid, barmhartigheid, zuiverheid, vredelievendheid.
Ook dit zijn niet direct de eigenschappen die het doen in de wereld. Het zo geprezen nuchter, gezond verstand loopt er niet hoog mee op.

Zachtmoedigheid? Je krijgt het deksel op de neus.
Barmhartigheid? Ondank is s werelds loon.
Zuiverheid? Wees toch niet zo naïef!
Vredelievendheid? De beste verdediging is de aanval.

Dankzij deze eigenschappen of deugden is een ommekeer mogelijk naar de zachte, kwetsbare waarden die naar menselijke maatstaven niets garanderen. Maar zij geven duidelijk de weg aan waarlangs het koninkrijk van God reeds hier en nu dichterbij kan komen.
Allerheiligen scherpt het besef aan dat we door generaties mensen vóór ons gevormd zijn; we dragen hun goede en minder mooie eigenschappen met ons mee. We voegen er eigen trekken aan toe en geven ze door aan de volgende generaties.

Daarom gaat de katholieke kerk door met mensen uit allerlei culturen en tijden als heiligen in het licht te zetten en te zeggen: kijk, die hebben het ook gered (en meer dan dat). Zij hebben er de schouders onder gezet om de kwaliteit van leven te bevorderen. De cultuur van de zachte, kwetsbare, kwalitatief hoogstaande waarden lag hen na aan het hart omdat de zaligsprekingen hen die weg wees. Zo realiseerden zij in hun leven een kwalitatief hoogstaand programma in transparante eenvoud en zachtmoedigheid, gerechtig en barmhartig, innerlijk zuiver en vredelievend.

Mochten wij ons - in hun spoor - op zon programma blijven toeleggen!

• PierreValkering

2007

• FrankDomen

• HansVanDeLaar

  2007

2008

• GeertBles

  2002

Hij was een van de mensen, die dromen van een andere wereld, die de bestaande werkelijkheid (de grote tweedeling in rijk en arm) niet vanzelfsprekend vinden, die vinden dat het anders kan en anders moet, zodat alles en iedereen tot zijn/ haar recht kan komen, menswaardig kan leven, omdat zij de heilige overtuiging hebben dat dat Gods bedoeling is.

Ik woon in een buurt waar ik zeker twee of drie keer in de week tegen een oude heer aanloop, die mij telkens meent te moeten aanspreken omdat ik priester ben. Het gesprek vergt telkens een minuut of tien. Als hij op mij toe komt, weet ik al vooruit waar het over zal gaan, over die in-slechte wereld, over al die in-slechte mensen, over de kerk die er maar niks van bakt, over het einde van de wereld. Een en al doem. En als hij uitgepraat is, vraag ik hem steeds maar weer: 'Piet, heb jij ook nog een andere bril? Deze is zo donker.'

Ik geef hem gelijk dat ik ook niet onverdeeld optimistisch ben over de wereld vandaag, maar dat ik altijd toch weer zulke mooie mensen ontmoet, die tegengas geven, die een andere wereld neerzetten, die de wereld goed, mooi en leefbaar proberen te maken. Mensen die leven van een visioen, van Gods visioen, en heel hun leven inzetten om dat visioen waar te maken.

En dat ik vaak het voorrecht heb dat ik met zulke mensen het laatste stukje van hun levensweg mag mee lopen, en getuige mag zijn van wat hen bezighoudt en bezig hield in hun leven. En dat ik - als zij gestorven zijn - met hun familie (man of vrouw of kinderen) mag terugblikken op hun leven. En dat ik dan zo vaak bij mijzelf denk: wat een mooi leven, een leven dat een stuk zon, licht, geluk, vrede heeft weten te brengen in donkerte, aan mensen die niet meetellen of niet mee kunnen of verdriet hebben of gebrek lijden.

Zij zijn ons voorgegaan, eenvoudige mensen, op die weg, met zachte moed en een zuiver hart(zoals het evangelie zegt), hongerend en dorstend naar gerechtigheid, vrede en geluk brengend. Als we dit weekend allerheiligen vieren, dan denk ik niet alleen aan de brave zielen die officieel door de paus op een voetstuk zijn gezet, ons ten voorbeeld, maar ook en vooral aan de lieve mensen heel dichtbij, die van ons zijn heengegaan, man of vrouw, vader of moeder, broer of zus, in wier leven toch ook op de een of andere manier iets van Gods goedheid en liefde zichtbaar was.

Wij hebben afscheid van hen moeten nemen en wij voelen de pijn nog elke dag van dat gemis, en toch, wij zijn trots dat zij in ons leven mochten zijn, zo nauw met ons verbonden. Wij zijn geraakt door hun voorbeeld en voelen aan hen, hoe mooi de wereld kan zijn;en we zijn verrast hoeveel mensen door hen geraakt zijn.

Het is fijn naar hen te mogen kijken en aan hen te mogen denken en ons te realizeren, dat de woorden van Jezus, die wij zojuist in het evangelie gehoord hebben, op hen van toepassing zijn: Gelukkig zij die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, gelukkig zij die barmhartig zijn, gelukkig zij die zuiver van hart zijn, gelukkig zij die vrede brengen.

Ja, echte heiligen zijn de mensen, die in dit tranendal gewoon een stukje van dat visioen van God, van die bergrede, waargemaakt hebben of waarmaken.

Strakjes gaan wij de namen noemen van hen, die in het afgelopen jaar van ons zijn heengegaan. Hen gedenken en vieren op dit feest vandaag betekent: doorgaan in de lijn van hun leven, net als zij intens verlangen naar harmonie, naar leven voor iedereen, naar heelheid in God.

2005

Waarom vertel ik dit verhaal vandaag op deze Allerheiligendag, nu wij denken aan onze lieve doden? Omdat wij, ik weet het zeker, met fierheid denken aan hen, en ons ook momenten herinneren, waarop wij trots zijn en die heel veel voor ons betekend hebben en van blijvende invloed zijn geweest op ons en op mensen in hun omgeving.

Als iedere mens, ver­langden zij in hun leven naar de hemel op aarde, naar een mooie wereld waarin iedereen gelukkig kon zijn, een wereld van gerechtigheid en liefde. Zij waren geen supermensen, net zo min als Rosa Parks; zij waren gewone mensen, die een mooie wereld, Gods koninkrijk, met vallen en opstaan, hebben proberen waar te maken in hun leven. Zij straalden iets uit, in woord of daad, van Gods goedheid en hebben ons meegenomen op hun levensweg en ons een stukje laten zien van wat God is.

"Op de goede weg zaten zij”, zo hoorden wij in de evangelielezing.

Ik denk dat het U net als mij vergaat, wanneer ik aan mijn lieve doden denk. Ik relativeer hun menselijke fouten in het licht van al het goede dat zij hadden. Ik herinner mij hoe zij zich inzetten voor anderen, voor ons, en zich gaven los van zich­zelf: arm van geest op zo'n moment. Ik herinner mij hun geploeter, dag en nacht in de weer voor anderen, voor ons, zonder zich af te vragen: wat kost het al­lemaal? Ik herinner mij hun tranen en zorgen, maar weet ook dat zij door hun lijden, verdriet en zorgen heen, mooier werden en groeiden als mens. Ik herinner mij hun trouw, hun meest echte momen­ten, hun goede bedoelingen: zuiver van hart waren zij dan. Ze kenden ogenblikken van mildheid, van har­telijke belangstelling. Bewust of onbewust, lieten zij in hun leven een stukje van God zien. Op de goede weg waren zij.

En dan besef ik, dat ik naar hen kijk, zoals ik vermoed dat God naar hen kijkt. Ik denk oprecht, dat Hij tot hen zegt: wees gelukkig, want jullie deden zo eindeloos je best in moeilijke omstandigheden; wees gelukkig om wat je gedaan hebt; jullie zitten goed.

Wij gedenken onze lieve doden vandaag. Het echte gedenken van wie wij in ons hart meedragen betekent: doorgaan in hun lijn, net als zij hunkeren naar leven, naar liefde, naar har­monie, naar genegenheid; net als zij - net als Rosa Parks - hunkeren naar een mooie wereld, naar een wereld van broederschap en zusterschap, ongeacht huidskleur. Dat is immers - bewust of onbewust - het ver­langen, dat iedere mens gaande houdt en doet toegroeien naar zijn/haar vol­tooiing.

• NanPaffen

  2006

Zij vertelden hoe zij hun best deden er iedere keer iets moois van te maken. Ze zochten tussen de spullen die iemand had achtergelaten naar iets persoonlijks, naar een toevallig of oud adres, om toch nog iemand uit te nodigen, naar aanwijzingen waar de overledene van hield om zo het afscheid toch wat persoonlijker te maken. Soms was er helemaal niemand en pasten ze in één auto. Maar ook dat deden ze. Voor iedereen een waardige uitvaart, een buiging, hoed af en in stilte teruglopen over het grind.

“Gelukkig de barmhartigen, ze zullen barmhartigheid ondervinden”.

In het evangelie prijst Jezus hèn gelukkig, die het meestal niet maken in onze wereld, die niet gezien of gehoord worden. In onze maatschappij herkennen we dit nauwelijks meer, het is zo tegenstrijdig aan de manier waarop onze westerse cultuur nu is. De voorbeelden van die begrafenisondernemer moet je vaak met een lampje zoeken.

Want hoe is het als je arm bent van geest, als je het niet meer weet, als je geen antwoorden hebt op wat je tegenkomt, als je stil valt…..

Hoe gaat het als je moet leven met verdriet? Dan moet je toch flink zijn, doorzetten, op je tanden bijten en niet te lang treuren….?

Hoe vergaat het de zachtmoedigen, degenen die niet van zich af kunnen bijten….?

Hoe vergaat het de slachtoffers van de Schipholbrand, nu een jaar geleden…?

Hoe is het als je opkomt voor gerechtigheid, als je laat merken dat collega’s te ver gaan, als je opkomt voor een klasgenoot die niet meetelt…?

Hoe vergaat het je als je vrede wilt brengen bij iemand die vol zit van wrok en haat…?

Jezus prijst hèn gelukkig die aan de rand van de samenleving worden gezet. Voor God zijn zij het, die Hij ziet; God plaatst hen op nummer 1, God zet hen in zijn licht, God hangt hen als het ware een medaille om.

In de Amsterdam Arena zingen ze: we are the champions, no time for losers.

Jezus draait het net om: er is wel tijd voor ‘losers’, de kwetsbaren en weerlozen worden geprezen en zij die voor hen opkomen.

Als pijn en lijden, ziekte en dood in je leven komen, wordt je heel kwetsbaar. Dan voel je aan den lijve hoe hard en snel onze samenleving is en hoe klein je eigen wereldje dan wordt. Je leven wordt beheerst door pijn en verdriet, maar ook door veel kleine momentjes van geluk, van diepe verbondenheid en dank. We ervaren pas dan wat er werkelijk toe doet in het leven, wat ècht van waarde is.

Vragen en herinneringen aan afscheid en einde, aan breuk en verlies, ze houden ons altijd weer bezig. Ook de vraag van het leven na de dood, de vraag waar onze dierbare partner, vader/moeder, zoon/dochter, zus/broer, vriend/vriendin nu is, waar zijn ze en wat voelen zij nu? Wat blijft over, als we niet meer kunnen dromen of fantaseren?

We voelen in elk geval dat onze dierbaren niet weg zijn, dat ze nog om ons heen zijn; ze horen nog bij ons en in de verhalen blijven ze ook in ons midden leven. Wij blijven altijd met elkaar verbonden, omdat zij ervoor gezorgd hebben dat wij zijn zoals wij zijn, door hun leven zijn wij gevormd, hoe dan ook. En vaak blijven zij in onze herinnering als voorbeeldfiguren, als mensen die ons het goede voorbeeld gegeven hebben.

Maar verder? Dit zeggen ook mensen die niet in een God geloven. Heeft ons geloof ons dan niet meer te bieden?

De paaskaars zet ons een stuk op het spoor: het toont ons de weg die vaak tegen een muur aan knalt, onze levensweg die soms stuk loop op een blinde muur van angst en pijn, van lijden en dood, van oorlog en haat, van uitzetcentra en slechte jeugdzorg, van vluchten en nergens thuis mogen zijn. Maar de muur heeft ook een gat, waaruit een kruis ontspringt. Het kruis van Jezus van Nazareth, die aan den lijve ervaren heeft wat pijn en lijden is, die wist dat het kiezen voor weerloze en kwetsbare mensen hem vaak niet in dank werd afgenomen. Maar daardoor kon hij wel die muur van pijn en verdrieten doorbreken; door zijn optreden gaf hij mensen weer wat uitzicht. Zelfs het uitzicht op leven na de dood. Door zijn kruis durven wij nu geloven in die weg achter het kruis: het is niet voor niets geweest; de levensweg van mensen heeft uitzicht over het kruis heen.

We weten het niet zeker, we kunnen niets bewijzen, maar met de tekst van Jesaja in ons hoofd, durf ik zeggen: vertrouwen blijft over, want: “Jahwe de Heer vernietigt de dood voor altijd. Hij veegt de tranen van alle gezichten”. Vertrouwen blijft over, vertrouwen op die God. Het vertrouwen dat je steeds weer overeind helpt na iedere tegenslag, na iedere bittere pil die je te slikken krijgt, bij ieder onverdiend verlies. Vertrouwen over de grenzen van de dood heen, omdat liefde sterker is dan de dood…, omdat we hebben bemind en omdat God liefde is. In dit vertrouwen weten we dat onze dierbaren in Gods liefde zijn. Zij rusten echt ‘in vrede’. Amen.

• GerardBraet

2008

• JozefWissink

2008

• MichelHagen

• WinfriedKuipers

Op 5 januari 1893, zeventien minuten vóór zes in de ochtend, stierf de Limburger op 71-jarige leeftijd na een langdurig ziekbed in het Ierse klooster. Een grote menigte mensen uit de
omgeving kwam die avond naar de kloosterkerk om hem nog een keer te zien en afscheid te nemen. De schrijn, waarin hij werd begraven, bevindt zich in Mount Argus. Bij zijn begrafenis in de kerk van Mount Argus kwamen 12.000 tot 15.000 mensen hem de laatste eer bewijzen

Nu is het zover dat naast het klooster te Dublin ook de plek van zijn geboorte een plek van ontmoeting met Karel is. Een plek waar men met al zijn vreugden en sores welkom is. In onze dagen is veel in ons leven haastig, luidruchtig, massaal en onpersoonlijk. In bedrijven, scholen, ziekenhuizen en zelfs in parochies heeft de grootschaligheid toegeslagen. Persoonlijke aandacht en een goed woord op maat is soms ver te zoeken. Waar is men nog echt aanwezig voor elkaar? Men spreekt in het pastoraat ook van presentiepastoraat. Heel mooi en goed gevonden, dat woord. En eigenlijk is het ook weer overbodig. Want als men als pastor als herder- niet bij zijn schapen is of kan zijn, dan ben je herder van niemand en niets. Maar welke pastor komt er in zijn megaparochie nog echt aan toe om die presentie waar te maken? In zijn dagen heeft Karel die presentie in ieder geval wonderwel klaargespeeld. Zo is hij een echte Zegen geworden voor de mensen. Ja, een zinnige heilige in onze dagen!

In de nabijheid van deze heilige wordt de goedheid van God ervaren. Die goedheid heeft een gezicht gekregen. Want deze heilige was ervan doorstraald. Hij heeft Christus consequent nagevolgd: Christus, Gods menslievendheid in persoon.

Elke tijd ontvangt zo de heilige die deze tijd nodig heeft. De heiligverklaring van Pater Karel Houben is een geschenk uit de hemel voor de Kerk, de samenleving waarin wij nu leven. Iemand die ons de weg wijst naar God. Iemand die dichtbij God staat. Een voorspreker die ons eigen Godsvertrouwen kan versterken. Onze Kerk, onze samenleving hebben behoefte aan dergelijke voorbeelden! Concrete modellen zijn zij van gaaf christelijk leven!

Heiligheid is namelijk niet slechts een ideaal voor enkele bevoorrechten, uit een verre verleden tijd. Wees heilig want Ik ben heilig (Lev.11,45) Dit woord van God heeft niets aan actualiteit ingeboet. Integendeel, juist in onze geestelijk zo dorre tijd hebben wij - misschien meer dan ooit - heilige mensen nodig. Mannen en vrouwen die met heel hun leven willen getuigen van Christus evangelie. Mensen die, zoals pater Karel, God en hun naasten totaal en radicaal zijn toegewijd.

Onze heilige roept daarom ieder van ons vandaag toe: Heiligheid is geen ver, geen afstandelijk ideaal. Volg Jezus consequent na, en je bent al op weg naar heiligheid! Of om woorden van paus Benedictus te citeren: Ook nu kan en zal de toekomst van de Kerk enkel afhangen van degenen die leven uit een diepe overtuiging en de zuivere volheid van hun geloof  Laten wij het positief stellen: de toekomst van de Kerk zal ook ditmaal, zoals altijd, bepaald worden door de heiligen Door mensen die meer kunnen zien dan anderen omdat hun horizon verder reikt dan het hier en nu (Joseph Ratzinger, Geloof en toekomst, München 1979, 102).

Pater Karel wordt naast zijn Ierse schrijn ook
vereerd in de kapel nabij zijn geboortehuis (Karelhoeve) in Munstergeleen.
Zijn zegenspreuk was: De Almachtige en genadige Heer zegene en beware U allen, de Vader, de Zoon en de heilige Geest. Amen.